Monthly Archives: February 2016

Có thể chiết xuất được cảm xúc – phần 1

Con người là một xưởng sản xuất sinh hóa cực kỳ phức tạp, nơi thường xuyên diễn ra hàng nghìn quá trình. Ngay cả cảm giác của chúng ta cũng được quyết định bởi các hóa chất được chế biến trong cơ thể và có tên gọi là các pen – tít.
Pen – tít là những cấu trúc của các phân tử a – bu – min, chẳng hạn như các hốc môn cũng là một loại Pen – tít. Phức hợp các loại Pen – tít khác nhau trong máu làm sản sinh ra một dạng tình cảm, cảm giác nhất định. Cảm giác càng phức tạp thì sự kết hợp các Pen – tít càng phức tạp. Trong số các Pen – tít có những loại ổn định bền vững lâu dài. Nhưng cũng có loại Pen – tít chỉ tồn tại vài giây được thậm chí chỉ một vài phần giây. Chẳng hạn, người ta cho rằng những ý tưởng thiên tài chợt lóe lên là do những loại Pen – tít chỉ tồn tại trong khoảng khắc. Các chất ma túy cũng gây nên những trận bão cảm giác, nhưng đó là những chất xạ lạ với cơ thể, không tham gia vào quá trình trao đổi chất của cơ thể. Các tình cảm và cảm giác tự nhiên khác với những tình cảm và cảm giác nhân tạo chính là về công thức hóa học. Liệu có thể chiết xuất tình cảm dưới dạng thuần khiết không? Ý nghĩ ấy đã lóe lên trong đầu giáo sư Vi – ta – li Se – xta – cốp, tiến sĩ sinh học và là tổng giám đốc trung tâm nghiên cứu giảng dạy những vấn đề trong hoạt động sống của con người. Và ông bắt đầu suy nghĩ: nếu không cho một người nào đó được ngủ trong một thời gian dài thì cơ thể người này chắc chắn sẽ bắt đầu sản ra rất nhiều các Pen – tít gây ngủ. Vậy nếu lấy máu của người đó, chiết ra các Pen – tít gây ngủ rồi đưa vào cơ thể một người khác vừa ngủ đẫy giấc xong thì sao? Quả đúng như người ta chờ đợi, người thứ hai này sau khi được tiêm lại buồn ngủ không thể cưỡng nổi. Vậy là người ta đã tìm được loại thuộc ngủ gần như lý tưởng. … Các cuộc nghiên cứu đã khởi đầu vài năm trước đây. Tình nguyện tham gia thí nghiệm là các vận động viên và sinh viên. Cách làm rất đơn giản họ bị đưa vào tình trạng stress, bị lấy máu rồi chiết xuất từ máu ra một cảm giác nào đó dưới dạng một phức hợp các Pen – tít. Họ không được ngủ, phải ăn quá no hoặc bị bỏ đói, bị hoảng sợ bị mệt nhọc về thể xác, bị lạnh cóng, bị đổ mồ hôi vì nóng và thậm chí phải uống rượu tới mức say mềm. Và người ta lấy từ máu họ ra các Pen – tít gây no, gây ngủ, gây sức mạnh, gây sợ hãi, gây mệt mỏi, gây nóng, gây lạnh…. Nếu đưa vào máu một người đã nghĩ đầy sức loại Pen – tít gây mệt mỏi thì người đó sẽ cảm thấy mệt rã rời. Và ngược lại, nếu đưa vào máu một người đã kiệt sức loại Pen – tít huy động sức lực thì sức sống và khả năng làm việc của người đó sẽ tăng lên rõ rệt.
Vũ Việt – Trí Thức Trẻ – số 27 – tháng 9 – 1997.

Gen di truyền và hành vi con người

Gen hành vi
Năm 1995, các nhà khoa học Mỹ đã tuyên bố là đã phát hiện ra gen đồng tính luyến ái. Thực nghiệm cho thấy: những con chuột có trong mình loại gen này đã bộc lộ sự ham muốn rõ rệt đối với đối tượng cùng giới và hoàn toàn lạnh nhạt với đối tượng khác giới. Và một kết luận tương tự, cũng có thể áp dụng cho cả loài người! Năm 1996, trên tạp chí Tự nhiên, rất có uy tín tại Anh, lại công bố: khi thiếu một loại gen đặc biệt, khuynh hướng bạo lực của chuột đực bộc lộ rất rõ. Những con chuột bị thiếu loại gen này thường rất hung hãn, tấn công đối thủ rất mãnh liệt… Từ đó có thể nghĩ rằng: trong cơ thể con người cũng có một loại “gen khống chế bạo lực”. Nếu loại gen này không tồn tại hoặc là bị biến dị, con người ta sẽ dễ phạm tội vì nguyên nhân bạo lực! Tiếp đó, khoa học còn phát hiện ra nhiều gen tương tự : “gen tò mò”, “gen thành thực”, “gen nghiện rượu”, “gen xấu hổ”… Một tạp chí khoa học tại châu u đã phải bình luận: Dường như mỗi tuần lễ, khoa học lại phát minh ra một loại gen mới… Một khoa học liên ngành mới – khoa “Gen học hành vi” đã đến lú ra đời!. Một hòn đá ném xuống nước làm nổi lên vô vàn lớp sóng. Cuộc tranh luận, do những phát hiện mới ở u, Mỹ gây nên, đã vượt ra ngoài phạm vi của sinh vật học. Các ngành tư pháp, đạo đức học, triết học… đều đã bị lôi cuốn vào cuộc tranh luận này. Từ các tiết mục truyền hình, các trang báo phổ thông, cho đến các tạp chí chuyên ngành, vấn đề gen học hành vi đã có thành một đề tài nóng hổi. Trọng tâm tranh luận là hành vi con người chịu sự khống chế của ý chí hay là chỉ phụ thuộc vào cấu trúc gen di truyền?
Không ít nhà sinh học cho rằng: con người là một loài sinh vật, cho nên mọi hành vi của con người đều có những đặc trưng sinh học. Các gen di truyền có ảnh hưởng rõ rệt đối với các hành vi của con người. Một số khác còn có thái độc cực đoan hơn: Họ cho rằng hành vi của con người chịu sự phối hoàn toàn của cấu trúc gen. Nếu như định luận này được chứng thực, đó sẽ là sự tấn công rất mạnh vào hệ thống pháp luật và các quan niệm đạo đức hiện hành. Ví dụ như, kẻ giết người có thể sẽ có thể trốn tránh trách nhiệm. Hắn có thể biện hộ cho mình bằng cách chứng minh sự hiện diện của gen bạo lực bẩm sinh trong cơ thể. Ngoài ra, cùng với sự tiến bộ của công nghệ gen, liệu có thể dùng biện pháp sửa chữa gen để làm cho hành vi của con người không vượt ra khỏi các quy định pháp luật và các quy tắc đạo đức hay không? Nhưng nguy cấu trúc gen có vai trò tiên quyết đối với các hành vi của con người, thế thì một con người là tốt hay xấu sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào cấu trúc gen bẩm sinh. Và một số kẻ sẽ căn cứ vào đó để phân chia loài người thành những chủng tộc cao cấp, những dân tộc hạ đẳng… Như vậy, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc của bọn phát xít sẽ được che đậy bằng bộ áo khoác khoa học”?. Những dữ kiện và suy đoán chung quanh vấn đề này thật rất đáng lo lắng! Có lẽ vì thế, nên hội nghị lần thứ nhất về gen học hành vi, tại Mỹ hồi năm ngoái, đã bị các tổ chức nhân quyền công kích kịch liệt. Thậm chí có người còn đề nghị phải kết tội những ai nghiên cứu vấn đề này là đồ đảng phát xít.
Con người không phải là chuột bạch!
Có điều, ngay những nhà sinh vật tin theo thuyết vai trò quyết định của gen cũng phải thừa nhận rằng các nhân tố ảnh hưởng đến hanh vi của con người là hết sức phức tạp, không thể coi con người như những con chuột bạch. Đối với loài chuột, mỗi loại hành vi có thể do một loại gen nhất định khống chế, đối với con người thì khó có thể như vậy được. Tuy nhiên cũng phải thừa nhận là ảnh hưởng của gen đến hành vi con người là không thể xem thường. Dù sao đi nữa, việc phát hiện các gen hành vi cũng đem lại một cách nhìn mới về bản chất con người. Thực ra, để làm sáng tỏ vấn đề tác động của gen di truyền đến hành vi và tính cách con người, cần có các nghiên cứu cả về tâm lý học xã hội học. Có điều các nghiên cứu trong lĩnh vực này vẫn còn rất ít ỏi. Đáng chú ý hơn cả là công trình nghiên cứu đã bắt đầu thu nhập các tư liệu liên quan đến 127 cặp sinh đôi, được nuôi dưỡng và trưởng thành trong các gia đình khác nhau. Các nhà nghiên cứu đã chọn những đứa trẻ sinh đôi làm đối tượng khảo sát, bởi lẽ khoa học đã chứng minh, những trẻ sinh đôi có sự tương đồng lớn nhất về cấu trúc gen.
Kết quả nghiên cứu cho thấy: Tác động của gen lên tính cách con người khá lớn: Trong số 127 cặp sinh đội trưởng thành trong điều kiện khác biệt, có tới 42% cặp giống nhau về “5 đặc trưng tâm lý lớn” như tính cách hướng nội hay hướng ngoại, là người khoan dung hay hẹp hòi… Thế nhưng, ngoài 5 đặc trưng kể trên, rất nhiều vấn đề vẫn còn chưa sáng tỏ. Ví dụ, khoa học chưa biết rõ, tác động của gen di truyền là như thế nào đối với những đặc tính quan trọng khác, như tài năng, tinh thần sự nghiệp, khuynh hướng nghề nghiệp, việc lựa chọn tôn giáo, thái độ chính trị… Đối với những vấn đề này, các cuộc tranh luận vẫn còn chưa đưa đến những kết luận dứt khoát. Các nghiên cứu mới ở trong giai đoạn khởi đầu. Hiện nay, chỉ có một điều có thể khẳng định là các sách giáo khoa về tâm lý học, xã hội học, cho đến các cuốn sách loại nuôi dạy con cái trong gia đình… trong tương lai nhất định sẽ phải hiệu đính hoặc là biên soạn lại.

Continue reading

Bỏ học ma túy và phạm pháp – Phần 2

Cuộc hôn nhân này không được sự đồng tình của gia đình nội ngoại, bè bạn, người thân, nhưng ông bất chấp, đám cưới không được tổ chức mà chỉ đến ủy ban địa phương đăng ký. Lý do mẹ Q.H đã có chồng và hai con nhưng đã ly dị chồng vì thiếu hạnh phúc, nhưng đối lại bà là một người phụ nữ xinh đẹp, duyên dáng, hấp dẫn được nhiều người đàn ông. Một năm sau họ đã có một con và hai năm tiếp theo Q.H ra đời. Tình trạng sống căng thẳng stress mạn tính khiến gia đình không còn là tổ ấm không đem lại tình yêu thương, em luôn cảm thấy lo hãi, mất an toàn, mất lòng tin nơi những người thân yêu nhất và thế tất Q.H phải tìm nguồn nâng đỡ ngoài gia đình đó là băng nhóm. Song tới lúc này mẹ Q.H lại quan hệ với một người đàn ông khác. Bố Q.H tỏ ra rất là đau khổ và cuộc sống hôn nhân ngày càng căng thẳng những cuộc cãi cọ, xô xát, đập phá đồ đạc thường xuyên nổ ra. Cảnh túng quẫn càng khiến quan hệ vợ chồng rạn nứt. Ông sinh ra buồn chán và chỉ còn cách tìm thú vui trong rượu chè cờ bạc. Mẹ Q.H vốn là một đứa con ngoài giá thú, không được các anh chị cùng cha khác mẹ yêu thương. Lớn lên ép gả chồng, sinh được hai con thì chia tay. Có lần buôn đô la, chị đã phải ngồi tù. Và họa vô đơn chí trong thời kỳ ngồi tù, đứa con trai đầu với người chồng cũ đi ăn cắp bị đánh chết, đứa con gái thì quan hệ với một tên cướp nổi tiếng ở chợ giời. Trái với bố Q.H quá nghiêm khắc và thô bạo với con, chị dốc hết tình cảm cho Q.H… chiều con quá mức, cần bao nhiêu tiền cũng cho không cần biết lý do. Và đến khi cảnh nhà sa sút, Q.H chỉ còn cách lao vào trộm cắp để thảo mãn nhu cầu cá nhân.
Môi trường độc hại
Sau một lần thất bại về kinh tế, gia đình Q.H, phải bán nhà ngoài mặt phố dọn đến một khu nghèo tập trung dân tứ xứ đủ loại, trẻ em thất học, người lớn thiếu việc làm, một số người ra tù khỏi tù trở về không có nghề, ngồi bán hàng nước và ghi số đề. Ngay cạnh nhà là một gia đình 5 anh em, bố mẹ mất sớm chuyên nghề trộm cắp nuôi nhau không được học hành gì.
Quả thật, Q.H là một thiếu niên bất hạnh. Ngay từ tuổi ấu thơ, em đã phải sống trong cảnh bất hòa giữa hai bố mẹ. Điều không may là người bố bị người vợ phản bội, bị tước đoạt tình yêu đã trở nên đau, buồn chán, tuyệt vọng… tìm cách giải tỏa bằng rượu chè cơ bạc. Có thể là tâm trạng phẫn uất của ông đã nhiều lần trút len đầu đứa con em đã bị bố hành hạ, đánh đập tàn nhẫn. Luôn phải chứng kiến thái độ bố sỉ nhục mẹ càng khiến em trở nên căm ghét bố, giờ đây bố không còn là thần tượng, không còn là một nguồn yêu thương mà trở thành một kẻ thù tới mức có thể giết đi. Tình trạng sống căng thẳng stress mạn tính khiến gia đình không còn là tổ ấm không đem lại tình yêu thương, em luôn cảm thấy lo hãi, mất an toàn, mất lòng tin nơi những người thân yêu nhất và thế tất Q.H phải tìm nguồn nâng đỡ ngoài gia đình đó là băng nhóm. Và điều rất dễ hiểu, theo lời kể của Q.H, “… tiền nghiện hút do các em trong băng nhóm cung cấp, bọn đàn em sống có tình nghĩa có trách nhiệm, chúng sẵn sàng bao chúng chăm sóc lúc ốm đau, khi ngồi tù…”. Lúc này đây, băng nhóm chính là môi trường xã hội, là cuộc sống đích thực của em. Trớ trêu thay băng nhóm lại cũng là những thiếu niên bất hạnh như em: những đứa trẻ không cha mẹ, không được học hành, phải sống bằng nghề trộm cắp để nuôi nhau. Sau một thời gian, được cán bộ tâm lý chăm chữa tại bệnh viên, em đã bỏ hẳn được thuốc trong 5 tháng, không còn hội chứng cai tuy vẫn còn triệu chứng trầm nhược mệt mỏi không muốn hoạt động gì…. Trở về nhà, không khí gia đình đỡ căng thẳng hơn, hai cha con bắt đầu cùng chia sẻ… Thế nhưng, cuộc sống khó khăn thường nhật vẫn còn đó và cả băng nhóm, bạn bè.
GS Đặng Phương Kiệt – Trí Thức Trẻ – số 27 – tháng 9 – 1997.

Bỏ học ma túy và phạm pháp – Phần 1

Một thiếu niên hư
Q.H 16 tuổi, nam, bố ép phải đến phòng khám Tâm lý vì bỏ học và nghiện ma túy. Q.H là còn 2 trên 2 cùng cha cùng mẹ và là con 4 trên 4 cùng mẹ khác cha là đứa con sinh ra được mong đợi. Từ nhỏ đến lớn phát triển bình thường. Đến lớp học tỏ ra lầm lì ít nói nhưng hay đánh nhau được bạn bè mệnh danh là Q.H đầu gấu. Có lần anh trai bị bạn ăn hiếp, Q.H bắt bọn kia quỳ xuống há mồm để tiểu vào, dọa nếu không sẽ bị đánh chết. Càng lên lớp trên học càng kém, thường bỏ học đi chơi, về nhà không học bài, làm bài. Nhiều lần cô giáo chủ nhiệm mời bố mẹ đến nhưng vì nể cô là đồng nghiệp cũ của bố nên cho qua. Năm lớp 8 phải lưu ban và bỏ học luôn. Từ đó tham gia băng nhóm chủ yếu đi trộm cắp. Một lần ăn cắp xi măng và lớp ô tô của một xí nghiệp, bí bắt quả tang phải bị giam một năm, sau nhờ bố mẹ chạy chọt nên được ra tù. Sau 8 tháng nằm nhà, lại tham gia băng nhóm và hoạt động như cũ. Một năm trước đây trước khi đến phòng khám, Q.H bắt đầu nghiện hút. Lúc đầu nhà chủ cho hút vài điếu không lấy tiền, sau không thể bỏ hút và phải trả tiền. Liều lượng hút ngày càng tăng và hoạt động trộm cắp cùng gia tăng. Lại một lần cùng băng nhóm hai bạn đột nhập vào một nhà riêng đánh cắp một đầu video, một máy thu hình màu và một máy ghi âm Sharp. Lại bị phát hiện và bị bắt giam, gia đình phải chạy 10 triệu đồng để xin được tự do. Tình trạng nghiệm hút ngày càng trầm trọng, hút suốt ngày đêm có lần tới 100 bi. Nhiều lần bố đánh mắng thậm tệ nhưng cơn nghiện chỉ tăng mà không có giảm. Như một con thêu thân, Q.H còn biết lao vào bàn đền để giải sầu, để hòng trút bỏ mọi nỗi giận hờn với bố. Qua lời tân sự Q.H tỏ ra rất oán ghét bố, cho bố là người thiếu trách nhiệm nhất với gia đình con cái, bị bố bắt lao động nặng đi làm gạch bị bố đánh đập tàn nhẫn, bố còn kẻ thiếu gương mẫu thường cấm con chơi cờ bạc nhưng bản thân thì có khi suốt ngày đêm ở sòng bạc, bố mắng mỏ sỉ nhục mẹ trước mặt con cái. Q.H cho rằng vì bố mà phải đi ăn cắp phải vào tù, vì bố mà nhiều khi con cái sống thiếu thốn tới mức cùng cực gạo ăn từng bữa, phải nhặt giấy ở nhà vệ sinh để nấu cơm… Căm thù bố, có lúc Q.H. nói thẳng gặp ở ngoài đường nếu không phải là bố thì đã giết luôn. Buồn chán, phẫn uất, lại có bạn bề rủ rê, Q.H lao nhanh vào con đường nghiện ngập.
Một gia đình bất hòa
Bố Q.H là một người vốn có chí tự lập, ông đã trải qua rất nhiều ngành nghề để kiểm sống, từ nghề dạy học sư phạm trung cấp, tới công nhân cơ khí và nhiều nghề khác… Ông là một chàng trai tài hoa được nhiều cô gái theo đuổi, nhưng cuối cùng ông đến với mẹ Q.H.
GS Đặng Phương Kiệt – Trí Thức Trẻ – số 27 – tháng 9 – 1997.

Khoảng khắc đê máy… – Phần 2

Vẻ nghiêm nghị ẩn sau mớ tóc vàng được sấy kỹ phủ khuôn mặt cô. Cô ta ư. Lẽ dĩ nhiên là Luiz đồng ý ngay tắp lự. Sẵn sàng lên đường ngay, chỉ cần chút ít thời gian cho cô hoàn thành bức thư khẩn đang viết dở đã… Có nghĩa là hai người đã bị loại khỏi diện nghi vấn. Đến lượt Poll, một cộng sự lâu năm hay đúng hơn là cánh tay phải của Moris Salem. Anh thuộc nhóm người đã quá ngũ tuần, với vẻ mảnh khảnh từng trải cùng bộ mặt hình tam giác mẫn cán, cùng cái đầu to và bộ râu cằm rậm, trang điểm phía trên là đôi tai khác thường, nói lên hãng người vui tính trong anh. Poll đã được Moris Salem thông báo trước về ngôi biệt thự và lên tiếng phát biểu: “Đó là một nơi lý tưởng và không có lời mời nào tốt hơn được nữa”.
Vả lại chính Poll đang muốn thử chiếc xe mới của sếp, bởi anh đang định tậu một việc như vậy. Và như thế cuộc trò chuyện thứ ba chẳng đem lại kết quả gì cho điều tra viên Lacroa cả. Tuy vậy chưa thấy biểu hiện gì chứng tỏ nhà thám tử tư tỏ ra thất vọng hết… Kế đến là Corine cô thư ký riêng 25 tuổi đã chính thức Moris Salem bởi những thành tích phi thường trong công việc được giao. Cô có vẻ hơi gầy, với những quầng thâm dưới mắt hiển nhiên do chứng thiếu ngủ vì mớ giấy tờ kinh doanh đồ cổ quanh năm. Hai nốt ruồi nhỏ dưới cầm và bên khóe mép. Một nhún nhường, Corine phát âm nhanh với giọng cao giúp người đối thoại có thể nghe rành rọt tới cả từng âm gió nữa. Tôi sẽ đến đó cùng với sự hài lòng nhất. Corine giải thích. Nhưng tôi sẽ đi bằng xe riêng, bởi xế chiều tôi cần phải tạt vào một chỗ quan trọng nằm gần hướng đó. Để cho kịp thời gian, có thể tôi sẽ đi trước các ngài một chút. Nhưng để làm được việc này, tôi đề nghị sếp phải dịch xe của ngài ra chỗ khác đã. Bởi ngài đỗ như vậy khiến tôi không có cách gì cho xe m ình ra được… Moris Salem lập tức ném một cái nhìn đầy nghi vấn về phía nhà thám tử dày dạn trong khi Lacroa đang nhún vai nói với cô thư ký: Được, tốt thôi. Vậy thì cô đi xuống gara với ngài Moris Salem đi. Ông ấy sẽ lùi xe nhường lối cho cô ra được ngay. Chẳng nhẽ thủ phạm chính là Corine? Ngài Moris Salem sau khi họ về lại phòng riêng của ông. Viên thám tử lắc đầu: Còn sớm để mà đoán chắc được. Chúng ta nên sửa soạn đi. 15 phút sau Pier, Luiz và Poll đã được mời xuống garage cùng với Moris Salem cùng vị khách sộp. Còn Corine thì mới nói là cô sẽ xuống kịp theo họ ngay sau vài giây. Bỗng nhiên có tiếng chuông điện thoại reo đâu đó. Corine xin cô nhấc ông nghe lên xem ai gọi tới thế? Moris Salem hét với lên. Sau giây lát, khuôn mặt Corine ló ra ở cuối hành lang. Luiz của cậu đấy. Cảnh sát gọi tới, có chuyện gì đó xảy ra với bà gì ở cùng với cậu… Luiz phóng lên vớ ngay lấy điện thoai. Sau vài câu trao đổi ngắn gọn, cô quay lại thông báo xin các vị thứ lỗi, tôi cần phải có mặt ngay tại bệnh viện. Vừa có một tai nạn trầm trọng… Tôi chạy đi kêu taxi đây. Đừng, hãy đợi chút. Tớ sẽ chở cậu đi Cornie nói trong tư thế đã sẵn sàng. Tốt hơn cả là chúng ta cùng đi với cô ấy người khách tốt bụng xen vào. Nào lên đường. Luiz hấp tấp quay lên lấy xắc tay và áo khoác bỏ quên bên điện thoại. Còn Moris Salem đi sâu vào ga ra theo sau là Corine, Pier, Poll và Lacroa. Khi họ tới nơi, Moris Salem đến gần chiếc Citroen và mở khóa cửa. Tôi sẽ lùi vào ngay đây ông vừa nói với Corine vừa treo lên xe để cô có thể đi ngay tới biệt thự của ngài Lacroa. Còn chúng tôi sẽ tháp tùng Luiz tới bệnh viện. Rồi từ từ ngồi xuống sau tay lái, ngài Moris Salem sửa soạn động tác vặn chìa khóa điện và nhấn ga… Nhưng Luiz vẫn chưa thấy quay lại. Moris Salem liền rút chìa khóa điện ra trong khi Lacroa vội nhảy từng bước dài ngược lên cầu thang. Anh gần như va phỉa Luiz khi cô đang đi ra lối cửa chính của tòa cao ốc nơi có văn phòng Moris Salem. Nhưng cô làm cái gì vậy? Chúng tôi đang đợi cô dưới kia cơ mà! Không cảm ơn. Tôi đi taxi thôi. Đừng có khó tính vào lúc này nữa. Lacroa vòng tay qua vai Luiz. Cô nên quay lại đi. Tôi đã nói là không! Đột nhiên, với cử chỉ bất ngờ Luiz thử cố vùng khỏ Lacroa, trong khi anh đang nắm chặt khuỷu tay cô và kéo lại về hướng nhà để xe… Luiz lấy hết sức bình sinh vùng chạy đúng khoảnh khắc trước khi bị ấn vào chiếc Citroen lộng lẫy của ngài Moris Salem. Cô dừng lại phía xa và hét váng khắp nhà hầm không. Và cuối cùng Luiz tự thốt ra điều mà Lacroa chờ đợi: “Vì chúa, xin chớ đề máy chiếc xe máy. Nó sẽ nổ tung ngay sau khi đề máy cho mà xem! Và mọi người trong xe Moris Salem cũng như bên xe Corine đều tiêu luôn Lacroa thêm. Người thám tử chợt yên lặng, rồi nói tiếp: Poll, Corine và Pier xuống garage bình thản như mọi người vô tội, họ không có phản ứng cố ý nào. Điều đó chứng tỏ cả ba người không liên quan gì đến âm mưu ám hại sếp cả. Và tôi đoán chắc rằng, chẳng có bà dì nào trong viện sất. Đó là một cuộc điện thoại được xếp đặt trước, có đúng không hả cô Luiz ẩn số chín mà tôi đã giải được! Luiz im lặng gật đầu. Những điều còn lại, điều tra viên Lauroa kết luận. Qúy vị sẽ khai trước các đồng sự chính thức của tôi tại đồn cảnh sát phụ trách khu vực này.
Hiếu Giang – Trí Thức Trẻ – số 27 – tháng 9 – 1997.

Khoảng khắc đê máy… – Phần 1

Khoảng hai chục bậc thang xuống khoảng sân phía dưới, từ văn phòng của mình, ngài Moris Salem đã tới ga ra để xe. Ông định lên đường ngay, vì trước 7 giờ tối ông cần phải có mặt tại biệt thự của một người mang tên là Anriet nào đó người có một vài món đồ cần bán, ở tận Paloa, cách Paris chừng 100 cây số. Moris Salem đúng là người luôn gặp may trước khi trèo lên chiếc xe Citroen màu mậm chín mới cứng ông chợt nhớt, là cần phải kiểm tra lại dầu phanh trước lúc đi xa. Ngài Moris Salem bật nấp capo và chợt thấy ngay dưới múi mình một khối hình vương vức được gắn rất khéo sát thành động cơ. Vốn là sĩ quan công binh khi còn tại ngũ, ông hiểu đó là một khối thuốc nổ plastic cực mạnh đủ sức thổi lên trời cả hầm để xe. Không kịp đậy nắp động cơ lại, thậm chí không dám sờ tới thành xe nữa, Moris Salem nhón chân thận trọng từng bước tránh xa dần chiếc xe định mệnh của mình. Ra tới thành phố Milan ông mới lấy lại hơi thở bình thường, bởi đây là vùng an toàn cách văn phòng và hầm xe cả 50 mét. Lúc này Moris Salem không thích báo cho cảnh sát biết tình hình, bởi ông ngại họ sẽ lôi ra những quan hệ rối lắm của ông trong quá khứ ra… Moris Salem quyết định đi gặp Jean Lacroa, một thám tử tư chuyên nghiệp, một người quá biết ông, gần như là một người bạn. Sau khi nắm sơ qua thực trạng do Moris Salem kể lại, Lacroa cho rằng gói thuốc có gắn sẵn kíp nổ dẻo buột thẳng với chân ga của chiếc Citroen chính là tặng phẩm của ai đó trong nhóm người cùng làm thuộc văn phòng ông. Điều này khiến cho Salem bớt lo hẳn, bởi ông luôn sợ có kẻ thù từ bên ngoài. Sau khi ông trở lại văn phòng lúc xẩm chiều Lacroa giải thích. Điều mặc nhiên là khối thuốc đã được gắn vào xe ngay trong khoảng thời gian sau đó. Còn người gác cổng thì thề sống thề chết rằng không hề nhúc nhích khỏi ghế trực kề lối ra vào, cũng như tuyệt đối không nhìn thấy ai từ bên ngoài bước đến khu để xe thuộc văn phòng ông. Như vậy dứt khoát chỉ có một lối duy nhất từ văn phòng xuống thẳng hầm xe. Lacroa cười kết luận. Lúc này mà cậu còn cười cợt được à. Ngài Moris Salem nổi cáu với khuôn mặt vẫn còn tái xanh. Nhận định là có ai đó xuống lối ấy. Nhưng không phải là tớ.
Ông có bao nhiêu cộng sự?
Ở Paris, tại văn phòng này, có bốn người…. Và như thế muốn biện hộ cho số nhân viên ít ỏi của mình, ngài Moris Salem liền thêm: Tớ còn có nhiều hơn, nhưng họ ở những thành phố khác cơ. Cậu thừa biết đấy, công việc buôn bán đồ cổ cần những người thành thạo. Số ít nhưng thiện nghệ. Chỉ có 4 người, đúng không? Tốt thôi. Tôi có một kế hoạch sẽ hoàn tất công việc ông nhờ, bởi đơn giản họ chỉ có 4 người thôi mà. Lacroa trình bày ngắn gọn phương án truy tìm thủ phạm, đồng thời giải quyết nhanh chóng những câu hỏi cho rõ thêm của Moris Salem. Rồi nói: Ngày mai ông cứ tới văn phòng bình thường, ông cũng phải nghĩ cách nói cho khéo sao tối nay ông không đi xe về nhà. Rồi tôi sẽ đến tuần tự theo cách đã bàn. Đám người cộng sự của ngài Moris Salem đúng là những diễn viên chuyên nghiệp thực thụ. Đúng ra một người trong số họ phải tỏ ra lo sợ, hay chí ít cũng cảm thấy ngạc nhiên khi sếp tái xuất hiện trước anh ta lành lặn và nguyên vẹn. Đằng này lại không. Vẫn những câu chào buổi sáng lịch sự và bàng quan cố hữu… Đúng 10 giờ Lacaroa có mặt trong phòng ngài Moris Salem và nhập vai chủ nhân của một biệt thự cổ cách Paris là 50 km, đang muốn nhượng lại số đồ gỗ cổ với giá hữu nghị. Với vẻ lịch thiệp, thỏa mãn, cùng nụ cười rạng rỡ và những lời nói trau chuốt mượt mà, nhà triệu phú Lacroa đã chinh phục được viên sếp Moris Salem và ông quyết định đưa ngay vụ này cho các nhân viên của mình cùng đều nghiên cứu. Bước một phòng của Pier. Một kiến trúc sư 30 tuổi với bộ ria mép màu vàng hung cùng hai gò má lúc nào cũng đỏ bừng như thiếu nữ dậy thì. Lòng nhiệt thành có lẽ là đức tính tiêu biểu của Pier. Hắn nhảy bổ ra khỏi ghế ngồi để xiết chặt tay vị khách hàng mới. Moris Salem nói về mối bở, đồng thời nhấn mạnh: Tớ có thể tự quyết định một mình, nhưng tớ muốn cậu cũng như các đồng nghiệp khác cùng đi xem luôn. Ngoài ra ngài Lauroa hòa hiệp đây có nhã ý mời chúng ta ăn điểm tâm nữa đấy. Đột nhiên viên sắp ngừng lời trong khoảng khắc, rồi lại thêm với âm tiết không đổi. Tất cả sẽ cùng đi bằng xe của tôi. Đúng 6 chỗ mà. Cả Lauroa lẫn Moris Salem đều nhìn Pier như muốn thôi miên, họ chờ đợi phản ứng từ một kẻ phản bội. Nhưng Pier lại yên lặng, húng hắng ho, rồi viên kiến trúc sư trẻ thản nhiên nói: Được thôi, rất tuyệt. Phải có những dịp kết hợp công việc với du ngoạn như hôm nay chứ? Nhưng tôi muốn có mặt trở lại đây lối 5 giờ chiều, bởi tôi đã có cuộc hẹn trước. Có nghĩa là Pier sắn sáng leo lên chiếc xe có gài bom. Một người bị loại. Cuộc thăm viếng thứ hai cô Luiz, người cộng sự mới nhận việc gần năm nay. Trông cỡ 30 tuổi hơn là mới ngoài hai mươi như cô tự giới thiệu. Một phụ nữ kiều diễm và chuẩn mực.
Hiếu Giang – Trí Thức Trẻ – số 27 – tháng 9 – 1997.

Máy rửa chén dĩa 103 tuổi

Ai có thể nghĩ rằng, máy rửa chén đĩa một dụng cụ sinh hoạt hàng ngày càng phổ biến trong đời sống hiện đại, đã có 103 năm tuổi. Nhưng đó là sự thật. Trong cuộc triển lãm về các sáng chế mới ở Chicago – Mỹ vào năm 1893 thành tích lớn nhất thuộc về bà nội trợ Juozefin Cochrein là cái máy rử chứa đĩa do bà tự chế. Sinh ra trong một gia đình giàu có, lấy chồng là một chính khách nổi tiếng và cư ngụ tại thị trấn Selbivil tiểu bang llinois. Cuộc sống của nhà chính trị gia luôn đòi hỏi những cuộc tiếp tân, khách khứa, ăn uống…. Bà Cochrein rất phiền lòng khi thấy nhiều chén đĩa quý bị đám gia nô trong khi lau rửa đã vô ý làm sứt hoặc vỡ. Và rồi cần phải mất rất nhiều tuần lễ sau, người ta mới gửi tới thị trấn heo hút này món chén đĩa theo đơn đặt hàng, để bổ sung vào sổ đã sứt vỡ cho đủ bộ… Vậy có cách nào để rửa sạch chén đĩa mà không làm vỡ? Chỉ có cách tránh làm sao tay người không được đụng tới, bà J Cochrein nghĩ. Bà liền bắt tay vào việc sáng chế ra chiếc máy rửa bát đĩa đầu tiên trên thế giới. Bà thận trọng đo kích cỡ mọi loại chén bát đĩa khác nhau, sau đó thiết kết các khung giá đựng chúng và đặt trên một trục quay. Cả bộ quay này được đặt trong một cái bình đun với nước xà phòng nóng, còn dụng cụ bơm nước sử dụng qua tay quay. Dân chúng thị trấn Selbivil rất đỗi tự hào về phát minh của người nội trợ thông minh. Rất nhiều khách sạn và nhà hàng khắp Hoa Kỳ đổ tới đặt bà Cochrein hàng loạt máy rửa chén bát đĩa, một mặt giảm nhẹ công việc trong bếp, đồng thời cũng giảm thời gian chờ đợi của các thực khách. Nhưng máy rửa chén bát đĩa khi ấy vẫn chưa phổ cập đến người bình thường. Kiểu máy gia dụng được sản xuất đại trà xuất hiện lần đầu tiên trên thị trường vào năm 1914. Do nhiều lý do trong đó nguyên nhân chủ yếu là đa số các bà nội trợ không muốn rửa chén bát đĩa bằng máy, mà muốn được tự tay làm lấy công việc thuần túy phụ nữ này… Tới thập niên 50 song song với sự bùng nổ việc làm của phái yếu, máy rửa chén bát đĩa được coi là phương tiện để rửa mọi thứ đựng đồ ăn một cách khoa học nhất. Nước nóng làm chết mọi vi trùng, và nhất là tiết kiệm được thời gian cho công việc bếp núc.
T.Q. Long – Trí Thức Trẻ – số 27 – tháng 9 – 1997.

Điện thoại di động dành cho người châu Á

Nokia vừa giới thiệu điện thoại di động đầu tiên được thiết kế dành cho người châu Á: máy Nokia 3810. Nokia 3810 là điện thoại nhỏ gọn có màn hình rộng, có phông chữ thay đổi tự động điều chỉnh để có hình ảnh đẹp nhất cho các chữ số trên màn hình. Loại phông chữ to cho phép người sử dụng có thể đọc và nhìn rõ số cách một tầm tay. Ông Danesh Daryanani, giám đốc tiếp thị vùng cho rằng: Những tính năng tiêu biểu nhất của Nokia 3810 là loại điện thoại đáp ứng được một cách cao nhất yêu cầu của người tiêu dùng Việt Nam là điện thoại nhỏ, gọn, nhẹ chất lượng cao và kiểu dáng đẹp. Không những thế, nó còn có cả màn hình nhắn tin bằng ngôn ngữ châu Á để có thể sử dụng dễ dàng và tiện lợi hơn. Điện thoại cũng có tiếng chuông kêu to, một đặc điểm mà một số người Việt Nam rất thích và tiếng chuông này có nhiều giai điệu khác nhau. Với pin chuẩn hoặc pin rung, máy Nokia 3810 chỉ nặng 187 gram và cho thời gian chờ từ 40 đến 95 tiếng hoặc 1 tiếng 30phuts đến 2 tiếng 45 phút thoại.Loại pin này dày cho 250 tiếng chờ hoặc 7 tiếng thoại. Máy Nokia 3810 chỉ còn nặng có 146 gram với loại pin mỏng lithium – lon nhưng cho ta 30 tới 70 tiếng chờ hay 1 tới 2 tiếng thoại. Loại pin rung với khả năng tương tự như pin chuẩn, sắp tới sẽ được tung ra thị trường. Theo kết quả nghiên cứu thì máy Nokia 3810 đã đáp ứng được sáu đặc trưng ưa thích nhất của người châu Á là: Nhận biết được máy gọi, phím thư thoại ấn một lần, liệt kê các cuộc gọi gần nhất, chuyển cuộc gọi. Menu chỉ dẫn và phím cờ. Ngoài ra các đặc trưng bổ sung khác nhau như quay số nhanh, chặn các cuộc gọi và nhắn tin còn thỏa mãn các ý kiến đóng góp của người sử dụng theo kết quả nghiên cứu đã được tiến hành tại nhiều thị trường châu Á. Nokia 3810 đứng đầu thị trường về điện thoại di động kỹ thuật số và là một trong hai nhà cung cấp lớn trên thế giới trong mạng GSM với số lượng bán xấp xỉ tại 130 nước. Nokia cũng là công ty tiên phong trong công nghệ vô tuyến. Với tổng doanh thu từ 8,5 tỷ đô la Mỹ năm 1996, Nokia có 33 nghìn nhân viên tại 45 quốc gia. Cổ phiếu của Nokia được yết danh tại các cơ sở giao dịch chứng khoáng Helsinki, New York, London, Stockhohm, Frankfurt và Paris.
Về hệ thống giáo dục ở Nhật Bản
Cũng như học trò ở các nước, học sinh Nhật Bản cũng nghịch ngợm nhưng ngay từ khi học tiểu học cho đến hết trung học, mỗi ngày các em phải giành từ 15 đến 30 phút để cọ rửa phòng học, đổ rác, lau sạch chữ viết bậy trên tường. Bọn trẻ nếu có viết bậy cũng chỉ dám dùng bút chỉ để dễ tẩy xóa, vì chúng rất sợ phải xóa lâu. Kỷ cương học đường ở đất nước này giống như học viện Quân sự, hành lang sàn nhà phải sạch sẽ. Học sinh phải mặc đồng phục, cấm uốn tóc, nhuộm tóc, không được dùng nước hoa, đeo hoa tai, không dùng son phấn. Cặp sách phải đúng quy định của Bộ giáo dục. Học sinh không được hút thuốc lá và đánh nhau. Nghỉ hè được 6 tuần nhưng phải làm bài tập ở nhà. Những học sinh 16 tuổi, sau giờ học phải chơi bóng rổ, 8 giờ tối mới được về nhà. Còn phải làm thêm bài tập chừng 2 giờ nữa. Để kiếm được việc làm, phải thi vào trường đại học có danh tiếng và phải học với cường độ cao. Người Nhật Bản coi là các kỳ thi là những ngày khổ ải. Học sinh Nhật Bản rất giỏi khoa tự nhiên.Trong các kỳ thi toán quốc tế, đội Nhật thường đoạt giải cao. Ở Nhật Bản nền giáo dục rất thành công trong việc công nghiệp hóa, với lao động tay nghề cao. Người Nhật cũng lo ngại rằng khi ra trường sẽ thiếu tính sáng tạo để làm chủ kỷ nguyên mới. Theo một giáo sư Mỹ – Ông Mat Thew Low từng dạy học tại nước này thì chưa có hệ thống giáo dục nào lại mang tính gia đình như ở Nhật, nơi mà thầy trò gắn bó rất chặt chẽ.
TC – Trí Thức Trẻ – số 27 – tháng 9 – 1997.

Bào Ngư, sẽ không còn là món ăn của triệu phú?

Chắc hẳn cũng như người viết, phần đông bạn đọc chỉ mới nghe nói đến, cùng lắm là nhìn thấy cái vỏ Bào Ngư chứ chưa từng được thưởng chức mùi vị của thứ ngự phẩm này. Bởi nó quá đắt, vì quá hiếm, ngày càng hiếm. Bào Ngư còn gọi là ốc cửu khổng, ốc chín lỗ, thuộc ngành thân mềm, lớp chân bụng, có gần 100 loài phân bố ở vùng bờ có đá các lục địa, đảo của các đại dương nước ấm. Ở Việt Nam có 4 loài Bào Ngư chín Bào Ngư vành tai, Bào Ngư bầu dục, Bào Ngư dài, Bào Ngư chín lỗ. Ven bờ đảo Bạch Long Vĩ, Cô Tô… phía Bắc, Hòn Tằm, Hòn Tre… của Khánh Hòa đến Phú Quốc, Thổ Chu… phía Nam đều có Bào Ngư. Chúng thường sống ở nơi có độ mặn tương đối cao và ổn định, đáy là bờ dốc có đá tảng, san hô sống hoặc chết, nước trong, sâu từ 2 đến 10 mét. Thức ăn của chúng là các loại tảo, rong. Thịt Bào Ngư rất thơm ngon, giá trị bổ dưỡng cao nên từ xưa đã được coi là đặc sản, dùng tiến vua. Ngày nay, do nhu cầu tăng cao, đặc biệt để xuất khẩu nên người ta ráo riết lặn bắt Bào Ngư, bất kể lớn nhỏ. Sản lượng khai thác Bào Ngư của nước ta hiện nay khoảng 100 tấn cho một năm, riêng Khánh Hòa từ 20 đến 30 tấn. Khoảng một nửa trong số Bào Ngư khai thác chỉ có kích thước là 20 đến 30 mm, chưa đến tuổi sinh sản. Tùy loại Bào Ngư được mua cả ngư dân với giá 60 đến 150 nghìn đồng một kg, còn khi xuất khẩu thì không dưới 30 đô la Mỹ cho một kg. Nhiều nơi, như Bạch Long Vĩ, Cô Tô, Bào Ngư có nguy cơ biến mất. Năm 1994, viện Hải Dương học bắt đầu nghiên cứu nuôi phục hồi Bào Ngư mang Bào Ngư giống thả ở các vùng đã bị khai thác trắng. Kết quả khá khả quan, tỷ lệ Bào Ngư sống đạt 80 đến 90%. Sau đó, ở Thủy sản Khánh Hòa đặt hàng viện Hải Dương học hai năm 1995 – 1996, viện đã nghiên cứu cho Bào Ngư bầu dục. Tuyến sinh dục của Bào Ngư phát triển theo 4 giai đoạn, có thể phân biệt con đực, và con cái. Tùy theo nhiệt độ môi trường, chu kỳ ánh sáng, thức ăn, mùa sinh sản của Bào Ngư ở các nơi không giống nhau. Ở Nha Trang, không nên bắt Bào Ngư vào các tháng 3, 4, tháng 8 và tháng 9 là mùa sinh sản của chúng. Bào Ngư có kích thước trên 40 mm mới thành thục sinh dục, tỷ lệ đực cái gần như tương đương. Sức sinh sản tuyệt đối của Bào Ngư cái từ 256 đến 382 nghìn trứng, sức sinh sản tương đối từ 12 đến 20,5 nghìn trứng. Cho Bào Ngư sinh sản nhân tạo bằng phương pháp kích nhiệt khô và kịch nhiệt nước, với nguyên tắc chung lạ nhiệt độ quanh Bào Ngư thấp hơn nhiệt độ bể nuôi từ 3 đến 5 độ C trong một giờ, sau đó từ từ đưa nhiệt độ trở lại bình thường. Sau 2 đến 8 giờ, Bào Ngư sẽ đẻ sau 12 giờ nữa, trứng sẽ nở thành ấu trùng. Bào Ngư con được nuôi ở nơi có độ mặn ổn định từ 32 đến 34%, độ PH là 7,8 đến 8,4, nhiệt độ từ 24 đến 28 độ C, sâu từ 2 đến 4 mét. Thức ăn của chúng chủ yếu vẫn là các loại rong mơ, rong đông, rong sa lách bó tảo. Với loại lồng sắt kích thước là 1 x 1 x 0,5 mét hoặc lồng nhựa kính thước 0,8 x 0,6 x 0,4 mét bao quanh bằng lưới, nuôi Bào Ngư ở vịnh Văn Phòng sau 30 ngày tỷ lệ sống đạt 80 – 96%, sau 30 ngày nữa tỷ lệ sống của số còn lại đạt 92%. Khi nuôi đáy ở Hòn Mun, sau 30 ngày Bào Ngư còn lại là 30%, sau 60 ngày còn là 16%. Tỷ lệ này cao gấp nhiều lần Bào Ngư sinh sản tự nhiên. Với loại lồng găm kích thước là 10 x 6 x 4 mét ở Vũng Ké vịnh Văn Phong, tỉ lệ Bào Ngư sống sau 30 và 60 ngày cũng đạt tương tự. Riêng với loại nuôi trong bể xi măng, hàng ngày phải thay từ 40% đến 60% lượng nước bể, sau 30 ngày đạt tỷ lệ Bào Ngư sống 90% sau 30 ngày nữa số còn lại sống là 94,4%. Nói chung phần lớn số Bào Ngư chết là trong vài ngày đầu. Sau 4 đến 8 tháng Bào Ngư đã có tuyến sinh dục chín muồi. Tốc độ tăng trưởng trung bình của Bào Ngư ở Hòn Mun là 0,73 mm một tháng, 8,7 mm cho một năm. Ở Văn Phong và Vũng Ké, các số liệu tương ứng là 0,95 mm một tháng, đến 11,4 mm cho một năm và 0,87 mm cho một tháng, 10,4 mm cho một năm. Với tốc độ này, Bào Ngư nuôi có khả năng đạt kích thước là từ 80 đến 90 mm lúc 100 tháng tuổi. Ở Mỹ, người ta đã nghiên cứu nuôi Bào Ngư từ cách nay là 50 năm, sản lượng thịt Bào Ngư ở Califformia mỗi năm đạt gần 8 tấn. Ở Đài Loan, Bào Ngư được nuôi trong các bể xi măng diện tích từ 10 đến 200 mét vuông, sản lượng năm 1988 đã dạt 535 tân. Còn ở Nhật Bào Ngư được nuôi trong lồng với sản lượng 5400 tấn mỗi năm. Những kết quả nghiên cứu của viện Hải Dương học cho thấy, vùng bờ biển nước ta, có khả năng nuôi Bào Ngư. Và việc thưởng thức món thực phẩm tuyệt vời này không còn là quá xa xỉ so với túi tiền của mỗi chúng ta.
Nguyễn Đình Quân – Trí Thức Trẻ – số 27 – tháng 9 – 1997

8 nguyên tắc giữ gìn sức khỏe

Sức khỏe con người chủ yếu chỉ sự khỏe mạnh của cơ năng, sự cân bằng của tâm lý, sự hài hòa với hoàn cảnh, tám nguyên tắc của sức khỏe có tám cái tên Anh văn, nếu lấy chữ đầu của 8 nguyên tắc này ghép lại, vừa vặn thành một nhóm từ new start nghĩa là sự bắt đầu mới mẻ.
Dinh dưỡng (Nutrition)
Nguyên tắc dinh dưỡng nghĩa là cần bổ sung dinh dưỡng cần và đủ cho cơ thể. Ví dụ loại sữa có thể bổ sung Protein, Fatty, Canxi. Loại cá nếu Cholesterol thấp, là thức ăn có lợi cho người già. Loại trứng, đối với người già tốt nhất là không nên ăn hoặc ít ăn lòng đỏ. Các loại đậu quả và rau cải là những thứ không thể thiếu được đối với sức khỏe
Vận động
Vận động là một nguyên tắ quan trọng, nhất là đối với người già. Mỗi ngày cần có lượng vận động nhất định ít nhất, mỗi tuần phải vận động không dưới 3 lần, mỗi lần không được dưới 30 phút.
Nước: Nước vô cùng quan trọng đối với sức khỏe con người. Nếu tính theo lượng nước uống, mỗi ngày, mỗi người uống tới 8 cốc nước kể cả lượng canh trong ba bữa ăn là vừa.
Ánh nắng mặt trời
Tắm nắng là vô cùng cần thiết, không thể thiếu được đối với sức khỏe con người. Ngày hè chói chang, tránh ánh nắng rọi chiếu ban trưa. Tắm nắng tốt nhất là vào buổi sớm và lúc chiều tà.
Sự điều độ phải biết tiết chế, điều độ mọi hành vi của mình, chẳng hạn như ăn, không nên ăn no quá, vui chơi không quá say sưa, đau buồn cũng phải kiềm chế. Vận động cũng không nên quá mạnh. Nói chung đều cần hết sức chú ý.
Không khí – sức khỏe con người không thể thiếu không khí. Trong cuộc sống hàng ngày phải bảo đảm có đủ không khí trong lành. Phòng ở phải thường xuyên mở cửa sổ cho thoáng khí
Nghỉ ngơi – Mỗi ngày phải bảo đảm ngủ từ 6 đến 8 tiếng đồng hồ. Ngủ dưới 6 tiếng đồng hồ là có hại cho sức khỏe. Người già có thể ngủ dưới 8 tiếng đồng hồ, nhưng phải trên 6 tiếng. Lòng tin sự tín nhiệm – Phải có lòng tin, có trung tâm đoàn kết, phải có mục tiêu để vươn tới. Không thể có con người khỏe mạnh mà không có mục tiêu phấn đấu rõ ràng. Đó là một sự cân bằng tâm lý, là yếu tố quan trọng, chủ yếu của sức khỏe. Tám nguyên tắc nêu trên có mối liên hệ mật thiết, máu thịt với nhau, dựa vào nhau để tồn tại, phát hiện. Không được quá nhấn mạnh một mặt nào. Muốn có một cơ thể khỏe mạnh thì phải phát triển nhịp nhàng cả 8 nguyên tắc trên, nhằm tăng cường chức năng của các cơ quan, bảo đảm sự cân bằng của cơ thể và môi trường, khiến cho con người và xã hội luôn trong trạng thái nhịp nhàng và an toàn, khỏe mạnh.
Đặng Văn Cơ – Trí Thức Trẻ – số 27 – tháng 9 – 1997.